Brenda, pra jashtë - Albin Kurti

Preokupimi për njohje dhe për pjesëmarrje në forume rajonale e ndërkombëtare po e dominon konsolidimin e brendshëm të shtetit të Kosovës. Axhenda qeveritare në Kosovë i jep përparësi dukjes së jashtme kundrejt gjendjes së brendshme. Politika e jashtme e ajo e brendshme janë të ndërvarura, por varësia e tyre nuk është simetrike. Ajo që jemi jashtë varet nga ajo që kemi brenda, shumë më tepër sesa anasjelltas. Kur politika e jashtme është e lidhur me politikën e brendshme, njëmend i ke të dyja. Por, kur politika e brendshme i nënshtrohet të jashtmes, realisht mbetesh pa asnjërën prej tyre. Nëse politika e jashtme nuk varet nga brenda, atëherë ajo varet nga jashtë.

Në rastin e Kosovës, si protektorat ndërkombëtar, kjo jashtë nuk është vetëm jashtë, por është edhe brenda. Shumë politikë e jashtme zhvillohet brenda shtetit: me PCN-në, PSBE-në, KE-në, KFOR-in, EULEX-in, ambasadat e Kuintit e ambasadorin amerikan. Politika e jashtme e Kosovës përfaqëson veçse politikën e botës së jashtme të instaluar në Kosovë si protektorat ndërkombëtar. Politika e vërtetë e jashtme e Kosovës ushtrohet brenda Kosovës karshi, apo, më saktë, përfund protektoratit ndërkombëtar multilateral. Synimi i bashkësisë ndërkombëtare për të qenë gjithmonë multilaterale në Kosovë e ka imponuar prirjen e Kosovës për të qenë në mënyrë multilaterale në bashkësinë ndërkombëtare. Aspirata për rritjen e numrit të njohjeve ka po i lëshon vend tendencës për pjesëmarrje në forumet rajonale e ndërkombëtare.

Faktorët ndërkombëtarë kanë bërë që edhe Kosova të synojë të jetë, para së gjithash e mbi të gjitha, jashtë vetes së saj. Dy pasoja kanë bllokuar ecjen: 1) politika e jashtme e Kosovës është shndërruar edhe në pikënisje, edhe në përcaktuese të politikës zyrtare të Kosovës dhe 2) Kosova ka hyrë në kurthin e multilaterales ndërkombëtare, pa u konsoliduar përbrenda si shtet sovran. Kësisoj, Kosova orvatet të duket ashtu siç nuk është.

Protektorati ndërkombëtar nuk do që Kosova ta kthejë shikimin brenda vetes. 89 njohjet e deritanishme janë aty vetëm për t´u rritur si numër. Multilateralja përgjithësisht u intereson fuqive të mëdha. Ato e shohin Kosovën thjesht si pjesë e rajonit. Prandaj, është më e përshtatshme që fuqive të mëdha të përpiqesh t'ua marrësh një ndihmë të madhe njëherë, se të sorollatesh rregullisht korridoreve të tyre për një mëshirë tjetër humanitare në formën e donacionit shtesë. Le të angazhohemi edhe në qasjen multilaterale, por të kuptojmë që qasja bilaterale duhet të jetë prioritet. Bilateralja, më shumë se multilateralja, paraqet çelësin për politikën e jashtme të suksesshme të Kosovës.

Së pari, ne nuk na njeh një pjesë e mirë e globit, përfshirë këtu vendet e fuqishme në ngritje të quajtura BRIC dhe 5 shtete të BE-së. Së dyti, sa më gjatë që nuk na njohin, zvogëlohen gjasat që do të na njohin në të ardhmen e afërt. Së treti, organizmat ndërkombëtarë multilateralë operojnë me konsensus dhe mirëmbahen mbi emëruesin më të vogël të përbashkët, çka ia ngushton shumë hapësirën Kosovës. Së katërti, me formulën multilaterale relativizohet subjektiviteti shtetëror i anëtarëve, kurse në qasjen bilaterale përforcohet subjektiviteti shtetëror i partnerëve.

Prandaj, Kosova duhet të përqendrohet në mishërimin e njohjeve të deritanishme më parë se në rritjen e këtyre njohjeve me ndonjë ishull të mbetur në Oqeani. Duhet lidhur marrëdhënie e marrëveshje me shtetet që na kanë njohur, që të mundësojmë zhvillimin socio-ekonomik të vendit.  Kosova duhet ta ndryshojë radikalisht rendin e gjërave në politikën e saj (të jashtme). Nga politika e brendshme që varet prej asaj të jashtme, te politika e jashtme që varet prej të brendshmes. Dhe, nga multilateralja e përfaqësimit, te bilateralja e zhvillimit. Natyrisht, e gjithë kjo me kusht që përnjëmend duam të bëhemi sovranë e të përparojmë. Si shoqëri dhe si shtet e kam fjalën, jo si qeveri.