Foreign Affairs: Në Ballkan, ndryshimi i hartës i shërben politikanëve, jo qytetarëve

0

Revista prestigjioze amerikane “Foreign Affairs”, në një artikull për çështjen e kufijve Kosovë-Serbi, thekson lojën që po bëjnë liderët politikë të Kosovës, Serbisë dhe mbështetjen që kjo lojë ka nga ana e Përfaqësueses së Lartë të Politikës së Jashtme të BE-së, Federica Mogherini

Kufijtë për këtë?

Një arsye që zgjidhja e shkëmbimit territorial është bërë kaq e shpeshtë, është se duket se i shërben interesave personale dhe qëllimeve politike të tre lojtarëve rajonalë: Presidentit serb Aleksandar Vuçiç, Presidentit të Kosovës Hashim Thaçi dhe Shefes së Politikës së Jashtme të BE-së, Federica Mogherini. Gjashtë vjet më vonë, përpjekjet për të normalizuar marrëdhëniet kanë rënë në mënyrë të pafund, dhe Vuçiç duhet të dorëzohet më në fund. Sa i përket Thaçit, një marrëveshje që sjell njohje të ndërsjellë, do të zgjidhë problemin kryesor ndërkombëtar të Kosovës, i cili është statusi i saj kontestues. Ai duket i gatshëm të pësojë kosto të konsiderueshme: Thaçi nuk mund të llogarisë mbështetjen e kabinetit apo shumicës së parlamentit për një marrëveshje që tregton një territor të zhvilluar industrialisht në Kosovë, për fshatra të zhvilluara rrallë në Serbi dhe duket se i jep Serbisë veton mbi atë që përbën territorin e Kosovës. Së fundmi, Mogherini thuhet se po kërkon një arritje të trashëgimisë me të cilën do të linte pozitën e saj në BE vitin e ardhshëm dhe do të kthehej në politikën e brendshme italiane. Një zgjidhje gjithëpërfshirëse e mosmarrëveshjes Serbi-Kosovë, do të përputhej me projektligjin. E vetmja vështirësi është se, zgjidhja e propozuar do të kishte pasoja përtej vetëm dy shteteve dhe tre personave. A ka shtete të tjera me territore ku etnifikimi i sipërmarrësve e vendosë ankesën e tyre ndaj një kërkese për autonomi? Mos shikoni më tej se Bosnja dhe Hercegovina. A ka shtete të tjera ku udhëheqësit politikë shovinistë do të donin asgjë më shumë, sesa të shihnin një precedent për të kërkuar territor ku ata kanë irredentizëm të rëndësishëm? A ka njerëz që jetojnë në territoret që shkëmbehen, të cilët me siguri do të detyrohen të largohen nga shtëpitë, vendet e punës dhe mjetet e jetesës, për tu përshtatur me ëndrrat e përcaktuesve të kufirit? E tillë është gjithmonë situata që nuk merr parasysh interesin publik.

Qëndrimi Amerikan

Komentatorët në Shtetet e Bashkuara dhe Evropë, kanë përshëndetur propozimin për shkëmbimin e kufirit me entuziazëm të përzier. Në një artikull të kohëve të fundit në The New York Times, autori Charles Kupchan e përshkruan planin si pilulë të hidhur për t’u gëlltitur. Ai pranon se pasoja e shkëmbimit të territoreve do të ishte “spastrimi etnik”, por vëren se pastrimi etnik do të ishte “paqësor”. Sugjerimi është që ndërsa shpenzimet njerëzore mund të jenë të larta, përfitimet politike janë të mëdha dhe skema është e pranueshme, nëse ajo arrihet me pëlqimin e ndërsjellë. Nga ana tjetër, kritikët e marrëveshjes paralajmërojnë rreth rrezikut të një raundi të ri dhune në rajon. Michael Roth, ministri gjerman i Shtetit për Evropën, paralajmëroi për një “kuti të Pandorës”. Argumenti është se arritja e një paqeje të brishtë në rajon ka qenë e shtrenjtë. Të dyja pikëpamjet ndajnë supozimin se njerëzit në rajonin e kontestuar janë anëtarë të grupeve kombëtare të identifikuara lehtësisht dhe se atë që grupet kombëtare dëshirojnë shtete etnike. Mbrojtësit shpresojnë se një biskotë do të jetë e mjaftueshme për të zbutur bishën, ndërsa kundërshtarët kanë frikë se një biskotë do të ushqejë oreks të pangopur dhe të zgjojë pjesën tjetër të zanatit. Por supozimi se shqiptarët, serbët ose të tjerët në Ballkan në thelb duan që më së shumti të jetojnë në një territor kombëtar, është i rremë. Shkalla shumë e lartë e migrimit jashtë rajonit në shtetet multikulturore, ku njerëzve u ofrohet një shans më i mirë për të pasur punësim, arsim dhe qasje në mirëqenien sociale ofron dëshmi bashkëkohore se dëshirat materiale janë të paktën po aq të forta sa ato simbolike. Nëse shohim më thellë në historinë e rajonit, do të shohim se migrimi, përzierja, diversiteti, ndikimi reciprok dhe shkëmbimi përbëjnë jo vetëm faktorët themelorë të jetës shoqërore gjatë shumë shekujsh, por thelbi i atyre karakteristikave që e bëjnë Ballkanin në mënyrë kulturore dhe unike shoqërore. Sinkretizmi dhe diversiteti janë karakteristikat nënshkruese të Ballkanit. Kjo është e dukshme në çdo fushë të jetës shoqërore, nga gjuha dhe arkitektura tek feja dhe kuzhina. Në përshtatje dhe nisje, gjatë 150 viteve të kaluara, nacionalizmi ka kërkuar të heqë trashëgiminë e pasur historike dhe kulturore. Zhgënjimi dhe pakënaqësia, të orientuara drejt dominimit etnik të imponuar dhe regjimeve të pasuksesshme multikulturore, kanë ndihmuar nacionalistët që të bëjnë pjesën e tyre. Aty ku janë krijuar shtetet kombëtare, diskriminimi ka inkurajuar njerëz të ndryshëm që të zhvendosin identitetin dhe orientimet e tyre drejt grupit dominues ose të pozicionohen kundër grupit dominues si enklava ndërkufitare. Në fund, megjithatë, projekti nacionalist i krijimit të njësive homogjene territoriale përsëritet në përplasje me përvojën e jetuar të njerëzve në rajon. Mjeti i vetëm i vërtetë për ta bërë projektin të duket i pashmangshëm është duke ndryshuar popullsinë, dhe e vetmja mënyrë efektive për të ndryshuar popullsinë është nga dhuna. Vëzhguesit e jashtëm detyrohen të flasin për Bosnjën dhe Hercegovinën tani për sa i përket “territoreve etnike” dhe “grupeve etnike”, sepse dhuna e vazhdueshme ndryshoi karakterin e të dyja territoreve dhe grupeve. Imponimi i kufijve bëjnë të njëjtën gjë, zakonisht më pak dramatikisht dhe më ngadalë. Efekti në të dyja rastet është i njëjtë: të legjitimosh pasojat e dhunës duke i bërë ato të shfaqen sikur të ishin shkaqet. Implikimi këtu është se tërheqja e kufijve të rinj për krijimin e territoreve homogjene në nivel kombëtar mund të ketë sukses, por jo pa një përdorim të konsiderueshëm të forcës dhe jo pa një fushatë të qëndrueshme që inkurajon njerëzit, që të zhvillojnë ide se kush janë, ku i përkasin dhe çfarë duan. Kjo fushatë ka qenë e vazhdueshme dhe ka sukses pjesërisht, por ka dështuar pjesërisht. Por, ç’të themi për paqen? Siç tregon dështimi i fundit i referendumit të emrit të Maqedonisë, arritja e marrëveshjeve pa sigurimin e parë të pëlqimit të njerëzve që do të preken është e rrezikshme dhe e pasigurt. Rezoluta që arrijnë në mënyrë të papritur, vijnë shpejt. Paqja e përhershme kërkon që negociatorët të tregojnë ndjeshmëri ndaj vetëdijes për mënyrën se si njerëzit në territoret që politikanët duan të diskutojnë për të jetuar në të vërtetë dhe për çka ata kanë nevojë.

NATO për kufijtë Kosovë-Serbi: Nëse i ndryshoni, do merremi edhe me këtë

Ideja e ndryshimit të kufijve mes Kosovës dhe Serbisë po monitorohet nga të gjithë faktorët ndërkombëtarë, përfshirë edhe NATO-n, kreu i së cilës ka siguruar se aleanca do të merret me këtë çështje, nëse ndodh që të bihet dakord për ndryshim kufijsh. Ideja për korrigjim kufijsh është propozuar nga Presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi, pak muaj më parë dhe duket se është përkrahur nga pala serbe. Por pothuajse të gjitha palët politike në Kosovë janë kundër kësaj zgjidhjeje, e cila do të ishte në fakt një realizim i një propozimi të Serbisë, këtu e shumë vite më parë. Serbia kërkon të marrë Mitrovicën e Veriut dhe fshatra serbë në Veri të Kosovës, ku përfshihet Liqeni i Ujmanit dhe miniera e Trepçës. NATO, një organizatë sigurie dhe mbrojtjeje për të gjithë anëtarët e saj, druhet se ndryshimi i kufijve në vija etnike, do të hapte konflikte të tjera të rajon për devijime të ngjashme të kufirit, për të krijuar shtete deri diku “të pastra” etnikisht, një koncept i dënueshëm në BE dhe pjesën më të madhe të botës. Sekretari i Përgjithshëm i Organizatës së Traktatit të Atlantikut Verior (NATO), Jens Stoltenberg, ka folur për qëndrimin e aleancës ushtarake mbi këtë çështje. Stoltenberg ka thënë se NATO do të merrej me çështjen e kufijve, vetëm nëse Beogradi e Prishtina do të bënin ndonjë lëvizje. “E keni parë çfarë thonë anëtarët e ndryshëm, e porosia e rëndësishme nga NATO është se ne mbështesim dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, që është mënyra e vetme për të zgjidhur problemet”, tha ai për RTS. “NATO e ka ndihmuar vendosjen e dialogut, që tani zhvillohet nën mandatin e Bashkimit Evropian. NATO dhe BE nuk mund t’i zgjidhim problemet, por ne mund të ndihmojmë. Nëse do të ketë ndonjë lëvizje në lidhje me kufijtë, ne do të merremi me këtë”, theksoi ai.

Kufijtë, strategji për të kënaqur dëshirat afatshkurtra të politikanëve

Projektet për riorganizimin e kufijve janë strategji për të kënaqur dëshirat afatshkurtra të politikanëve. Ata do të projektojnë pasoja negative jashtë, dhe si pasojë do të dështojnë. Një qasje alternative do të përpiqej të adresonte nevojat afatgjata të qytetarëve dhe të ndërtonte marrëdhëniet ku ata mungonin. Një qasje e tillë do të fillonte duke njohur realitetin në terren. Vitet janë tretur për mosmarrëveshjen, nëse Kosova është shtet apo jo. Mund të ketë qenë një provincë autonome (nganjëherë më shumë, ndonjëherë më pak) e Serbisë në një moment, por periudha e fundit e okupimit shkatërroi legjitimitetin e kësaj marrëveshjeje. Tani ka një popullsi prej 1.8 milion njerëzish që nuk do të pranonin sundimin nga Serbia, dhe Serbia nuk ka as kapacitetin as synimin për të vendosur sundimin mbi Kosovën. Njohja e ndërsjellë dhe vendosja e marrëdhënieve diplomatike do ta pranonin këtë realitet dhe do të siguronin një rrugë për njerëzit në të dy shtetet për të realizuar të drejtat e tyre sociale dhe ligjore. Udhëheqësit politikë të rajonit më pas do të duhej të prioritizonin përmbushjen e nevojave njerëzore dhe sociale. Nga viti 1991 e tutje në rajon, ka pasur një diskutim të mirë për atë nëse, ky apo ai grup i njerëzve duhet të ketë një shtet. Ky diskutim nuk është shoqëruar me debat për atë që është një shtet. Legjitimiteti i një shteti nuk rrjedh nga aftësia e tij për të artikuluar një sërë shoqërish krijuese, por nga aftësia e saj për të siguruar nevojat e njerëzve në fushat e punësimit, strehimit, arsimit, kujdesit shëndetësor, mbrojtjes sociale dhe sigurisë themelore. Konsolidimi jo vetëm i ekzistencës, por edhe i funksionit të shteteve është gjithmonë i domosdoshëm por mund të mendohet si thelbësor në ato fusha (siç janë komunat veriore të Kosovës) ku qeverisja është dorëzuar në duart e operatorëve që funksionojnë në ekonominë e fshehtë. Problemet e degradimit mjedisor janë përjetuar pikërisht në të njëjtën mënyrë në mushkëritë e njerëzve pavarësisht nëse regjistrimi i përcakton ata si shqiptarë apo serbë. Një qeveri përgjegjëse, ose palë e qeverive, mund të krijojë legjitimitetin e saj duke adresuar shqetësimet e menjëhershme dhe të prekshme të qytetarëve. Një zgjidhje e qëndrueshme do të jetë ajo që promovon bashkëpunimin jo vetëm në çështje konkrete, por edhe në çështjet që lidhen me trashëgiminë e konfliktit. Shumë nga burimet më të thella të mosbesimit janë incidente të pazgjidhura të dhunës në kohë lufte. Këto incidente deri më tani kanë mbetur të pazgjidhura, sepse viktimat dhe dëshmitarët janë në njërën anë të një kufiri dhe autorët në një tjetër. Ndërkohë, autoritetet ndjekëse në të dyja anët nuk mbajnë komunikim me njëri-tjetrin. Zgjidhjet teknike në këtë bllokim mund të ndihmojnë në zhvillimin e besimit edhe në mungesë të gjesteve politike në shkallë të gjerë, siç është njohja reciproke. Në një deklaratë të fundit, Vuçiç tha për Thaçin, “A më do mua? Jo, dhe unë nuk e dua fare. Thaçi u përgjigj duke pohuar: “Vuçiç dhe unë nuk e duam njëri-tjetrin, por ne jemi të detyruar të rrimë së bashku, të punojmë dhe të negociojmë”. Megjithatë, marrëdhëniet mes dy politikanëve janë të padurueshme, mbetet nga varësia dhe besimi mbështetet tek tjetri, për ta sjellë atë përmes procesit të zgjatur të negociatave me diçka për të shitur ose imponuar publikun e tij. Mënyra se si politikanët e shprehin këtë lidhje ka dëmtuar marrëdhëniet e komunitetit dhe besimin tek njerëzit në territoret që ata ndikojnë. Çdo lloj zgjidhje e qëndrueshme do ta rindërtojë këtë besim, do të rrisë sigurinë e qytetarëve dhe do të inkurajojë komunikimin. Nëse politikanët ri-kufizojnë kufijtë, ata po e bëjnë këtë për veten e tyre. Të bësh diçka për qytetarët do të thotë rivendosja e marrëdhënieve të publikut me shtetin.

Phillips: Ideja për korrigjimin e kufijve është e dështuar

Drejtori në Programin për Ndërtimin e Paqes dhe të Drejtat e Njeriut në Universitetin e Kolumbias, David Phillips, ka thënë se Serbia, Rusia dhe Turqia janë kërcënuesit kryesore të sovranitetit të Kosovës. Këto komente ai i bëri në Konferencën Ndërkombëtare ku u lançua raporti mbi “Kërcënimet dhe Sfidat ndaj Sovranitetit të Kosovës”. “Serbia sidomos me prurjen e trenit me mbishkrime që Kosova është Serbi, Rusia dhe Turqia me agjendat otomane dhe eksportimin e islamizmit, janë kërcënuesit kryesorë të sovranitetit të Kosovës” tha Phillips. Ai shtoi se Kosova duhet të punojë me Serbinë për normalizim të marrëdhënieve dhe se ideja për korrigjim kufijsh është e dështuar.

McAllister: Prishtina dhe Beogradi duhet të vendosin vetë

Raportuesi i Parlamentit Evropian për Serbinë, David McAllister, ka thënë se është e rëndësishme që Kosova dhe Serbia të gjejnë një zgjidhje e cila sjell paqe dhe stabilitet në rajon. Raportuesi i Serbisë në Parlamentin Evropian, David McAllister, ka thënë se në raportin e tij dhe të raportuesit të Kosovës në Parlamentin Evropian, Igor Soltes, është diskutuar edhe për korrigjimin e kufirit në mes të Kosovës dhe Serbisë si pjesë e zgjidhjes së marrëdhënieve mes të dyja vendeve. Siç shkruajnë mediat serbe, David McAllister, ka thënë se Bashkimi Evropian përcjell dhe është ndërmjetësues i këtij dialogu, por që sipas tij, zgjedhja dhe vendimi i takon Kosovës dhe Serbisë. Sipas McAllister, zgjidhja i takon të dyja palëve nëse dëshirojnë që të kontribuojnë në stabilitetin e rajonit dhe se sipas tij, çdo marrëveshje duhet të jetë në përputhje me të drejtën ndërkombëtare. Sipas tij, ende nuk ka asnjë pozicion të vetëm se çfarë duhet të jetë marrëveshja midis Beogradit dhe Prishtinës, mund të jetë ose do të jetë e pranueshme, për faktin se kjo është një çështje shumë e ndjeshme për të dyja palët.

Dështon edhe një përpjekje për platformën e dialogut

Në mungesë të partive më të mëdha opozitare në Kosovë, Lidhjes Demokratike të Kosovës dhe Lëvizjes Vetëvendosje, të enjten ka dështuar një tjetër takim i partive politike parlamentare, të cilin e kishte thirrur kryetari i Kuvendit të Kosovës, Kadri Veseli, për të arritur unitet rreth platformës për dialogun me Serbinë. Pavarësisht mungesës së partive më të mëdha opozitare, pjesë e takimit kanë qenë përfaqësuesit e Partisë Socialdemokrate dhe Alternativës. Kryeparlamentari Veseli ka theksuar se rezoluta për dialogun, e cila është propozuar nga partitë e koalicionit qeverisës, është e hapur për të përfshirë gjithçka që mund të përforcojë qëndrimin e Kosovës në ballafaqimin me Serbinë, në kuadër të dialogut. Ai edhe një herë ka ftuar LDK-në dhe Lëvizjen Vetëvendosje që të marrin pjesë në krijimin e një qëndrimi unik të vendit për qasje në dialog. “Nuk mund të jetë Kosova, proceset e saj historike – do të thotë, ballafaqimi me Serbinë – fushëbetejë për luftën për pushtet. Më i rëndësishëm territori, sovraniteti, më e rëndësishme është e ardhmja jonë euroatlantike, se sa çdo kolltuk i pushtetit, të cilin mund ta kemi sot apo hipotetikisht, në të nesërmen. Është gabim historik në qoftë se i japim mundësi që me ndarjen tonë, me mosarritjen e konsensusit tonë, t’i japim hapësirë Serbisë që ta tregojë veten të moderuar dhe t’i japim mundësi Vuçiç që të flasë në emrin tonë”, ka thënë Veseli. Megjithatë, takimin me përfaqësuesit që ishin të pranishëm sot, Veseli e ka vlerësuar konstruktiv dhe parimor. Ai ka theksuar se sërish do t’iu bëjë ftesa partive politike për takime, qoftë të ndara, qoftë të përbashkëta, për të arritur konsensusin./Erjon Dervishi

Komentet

komentet