In memoriam Robert Badinter

ina-online
ina-online

12/02/2024

shkruan: Muhamed HALILI

Më 9 shkurt 2024 vdiq në moshën 95 vjeçare Rober Badenter , avokat I mirënjohur botëror, ish minister francez i drejtësisë ,kryetar I Komisionit të arbitrazhit për Jugosllavi në vitin 1991 dhe kontribues teorik në hartimin e Marrëveshtjes së Ohrit.

Me dhimbje dhe respekt I përkujtojmë çastet e bashkëpunimit me te gjatë hartimit të Marrëveshtjes kornizënë vitin 1991, në veçanti të ashtuquajturin “parim I Badenterit”. I qoftë toka e lehtë!

Sy më sy me Badinter: Si lindi parimi i Badenter-it ?

Një ditë të vitit 2001 nga fillimi i qershorit mora një telefonatë nga ambasada franceze në Shkup për bisedë me Robert Badinter ,jurist i mirënjohur botëror, ish minister francez I drejtësisë, kryetar I Komisionit për shpërbërjen e Jugosllavisë, në lidhje me kërkesat shqiptare. Në rezidencën e ambasadorit francez François Terral patëm një bisedë njëorëshe ku e njoftova gjërë e gjatë për kërkesat shqiptare me theks të posaçëm për demokracinë konsensuale, statusin e gjuhës shqipe, statusin kushtetues të shqiptarëve, përfaqësimin proporcional dhe mbrojtjen nga majorizimi i deputetëve maqedonas si shkak i numrit të tyre dominues në parlament.

Pasi më dëgjoi me vëmendje Badinter më pyeti pse insistojmë shumë në vendimarrjen me consensus kur ai i blokonë gjërat?

Përgjigja ime ishte se për katër vite pune si deputet në kuvendin e Maqedonisë, edhe pse ishim në koalicion me një parti maqedonase LSDM-në nuk arritëm që asnjë vendim të rëndësishëm ta harmonizojmë me partnerët e koalicionit qeveritar. Madje në kuvend partite politike maqedonase e kanë aprovuar vetëm një amandament të PPD-së për ujërat.

Pastaj Badinter më pyeti se si PPD mendon ta zgjidhë këtë çështje?

PPD, i spjegova unë, mendon se krijimi I një sistemi dydhomësh, si në Mbretërinë e Bashkuar, do të ishte i aplikueshëm në Maqedoni. Dhoma e qytetarëve do ta pengonte majorizimin për ligje të rëndësishme që I rregullojnë marrëdhëniet ndërnacionale, investimet e barabarta në tërë republikën dhe sjelljen e buxhetit.

Këtu Badinter më ndërpreu dhe hypi lartë në dhomën e tij, shpejt konsultoi literaturë, zbriti dhe më tha se do t’i analizojë praktikat e shumë vendeve dhe do të del me propozim konkret. Ky system I vendosjes sot praktikohet në Maqedoni si “shumicë e Badinter-it.

Të nesërmen po në atë Rezidencë patëm një drekë pune sëbashku me Imer Imerin, Robert Badinter-in dhe ambasadorin François Terral. Pas kësaj Badinter u kthye në Paris dhe sërish erdhi në Shkup më 26 dhe 27 qershor 2001 ku pati takime pune me përfaqsuesit e partive politike shqiptare. Dy ditë rradhazi në lokalet e Ambasadës franceze në Shkup Badinter i dëgjoi kërkesat shqiptare nga grupi i përbashkët i përbërë nga Imer Imeri, Naser Zyberi, Ismet Ramadani dhe unë(ku edhe diskutoja edhe përktheja me lutjen e Badenterit sepse përkthyeset e papërvoja nuk e njihnin terminolgjinë politike) nga PPD dhe Arbën Xhaferi e Menduh Thaçi nga PDSH-ja.

Në një intervistë për gazetën e njohur pariziane “Le Monde” Badinter deklaron si vijon: “…duket se nuk mund të praktikohet demokracia konsenzuale sepse konsenzusi nuk zgjidh asgjë. E drejta e konsenzusit e pamundëson qeverisjen e një vendi i cili gjindet në vështirësi. Duhet të gjehen forma të reja të plotësimit të kërkesave legjitime shqiptare, thekson ai. Kjo është e mundshme nëpërmjet dimensionit të vetëqeversijes lokale, të një demokracie shumë të decentralizuar, të një demokracie nga afër…”

Megjithate gjatë bisedave për Marrëveshtjen kornizë të Ohrit Robert Badinter ofroi parimin e sjelljes së ligjeve nga sfera e kulturës, arsimit,gjuhës dhe gjithçkaje që kishte të bëjë me majorizimin me 2/3 e votave të etnikumeve. Ky parim ngeli në literaturën politike në Maqedoni si parimi i Badinter.

TË FUNDIT

ME TE LEXUARA

LEXO MË SHUMË

arber-zaimi

Kujt po i pengon pse po përzihet Albin Kurti?

IMG_9334

Milionat e shpenzuara për mbështetje mediale si tregues që BDI-ja e ka humbur mbështetjen e votuesve

ilir-meta

Shqiptarët garanci për të ardhmen europiane të Maqedonisë së Veriut

FURKAN SALIU

Lufta për fronin e BDI-së

bdi-ali-ahmeti-cair

Pse BDI brenda një jave braktisi idenë 15-vjeçare për President Konsensual?

andi-bushati

Sa VLEN Albin Kurti në Maqedoni?

kim-mehmeti

Aty ku të gjithë majmen nga varfëria e popullit!

Bekim Qoku

Qoku: Ahmeti dhe BDI larg Kosovës dhe afër Serbisë

Daut Dauti

Nga Yeni (Novi) Pazari në Skopi (Shkup)

INFO

NA NDIQ