Intervistë: Sasko Koçev, drejtor i Qendrës Rajonale për Iniciativën Rajonale për Migracionin, Azilin dhe Refugjatët (MARRI)

0

Nëpër Ballkanin Perëndimor kalojnë më shumë migrantë ekonomik sesa refugjatët nga zonat e luftës

Kriza e madhe e refugjatëve me të cilën u përballën vendet e Ballkanit rreth dy vjet më parë ishte një test serioz për autoritetet e vendeve të ashtuquajturës rrugë ballkanike nëpër të cilën çdo ditë kalonin me mijëra refugjatë dhe emigrantë. Iniciativa rajonale për migracionin, azili dhe refugjatë (MARRI), në të cilën marrin pjesë Shqipëria, Bosnja dhe Hercegovina, Maqedonia e Veriut, Kosova, Mali i Zi dhe Serbia, ka luajtur një rol të rëndësishëm në përballjenme këtë krizë duke ofruar qeverive të  këtyre vendeve ndihmë harmonizimin e kuadrit ligjor me legjislacionin e Unionit Evropian, në ndërtimin e institucioneve dhe personelit, si dhe shkëmbimin e informacioneve. Problemet me të cilat përballen refugjatët, kapaciteti i vendeve të Ballkanit për të përballuar kriza tërefugjatëve dhe zgjidhjet e mundshme për të lehtësuar apo tejkaliuar probleme në situata të tilla janë diskutuar me Sashko Kocev, drejtor i Qendrës Rajonale të MARRI.

Rreth dy vjet më parë, Maqedonia e Veriut u përball me një krizë serioze të refugjatëve, duke u gjendur në të ashtuquajturën rrugë ballkanike të refugjatëve dhe emigrantëve. Sa njerëz е kaluan atë rrugë gjatë kësaj periudhe?

Në Maqedoninë e Veriut ndërmjet qershorit 2015 dhe marsit 2016, policia kufitare regjistroi 477,856 persona, të cilëve iu dha një certifikatë për deklararatë për kërkim të azilit. Më të shumtët ishin persona nga Siria (260,891), pastaj nga Afganistani (122,237) dhe Iraku (73,321). Në të njëjtën periudhë, vetëm 115 persona kërkuan azil në Sektorin për azil në Ministrinë e Brendshme. Në Serbi, në vitin 2015, atyre u është dhënë certifikata e qëllimit të deklaruar për të kërkuar azil për 579,518 persona.
Është e rëndësishme të theksohet
se këto shifra mbulojnë ato refugjatë dhe emigrantë që kanë qenë në kontakt me autoritetet shtetërore dhe që janë regjistruar. Megjithatë, disa nga emigrantët dhe refugjatët nuk janë regjistruar për arsye të ndryshme. Prandaj, organizatat ndërkombëtare dhe organizatat qytetare lokale të përfshira në trajtimin e krizës vlerësuan se gati një milion refugjatë dhe emigrantë kishin kaluar rrugën e Ballkanit në vitin 2015 dhe 2016.

Fillimisht, emigrantët kaluan Greqinë, dhe përmes Maqedonisë se Veriut dhe Serbisë, ata u drejtuan drejt vendeve të Evropës Perëndimore, por pas kontrollit të rreptë të vendosur të kësaj rruge, gjatë vitit të kaluar, rruga që ka lëvizur në të gjithë Shqipërinë është bërë shumë aktuale. Cila është situata me atë rrugë të migrantëve tani?

Është një rrugë e re e ashtuquajtur bregdetare, e cila shkon nga Greqia – Shqipëria – Mali i Zi – Bosnja dhe Hercegovina në Kroaci. Pas mbylljes së rrugës përmes Maqedonisë se Veriut dhe Serbisë, një numër i madh i emigrantëve në ishujt e Egjeut dhe në kontinentin grek kërkuan alternativa për rrugët drejt vendeve të BE. Rregullorja e Dublinit parashikon që migrantët të aplikojnë për azil në shtetin e parë anëtarë të BE dhe kështu të humbasin të drejtën për të kërkuar azil në ndonjë vend tjetër evropian. Për shkak se qëllimi i tyre është Evropa Perëndimore, ata migrojnë ilegalisht në Shqipëri dhe vazhdojnë rrugën drejt veriut. Rregullorja e Dublinit nuk zbatohet për Ballkanin Perëndimor dhe aplikimi për azil nuk i pengon ata të vazhdojnë derisa të arrijnë kufirin e ardhshëm të BE-së. Në këtë rast, është kufiri i Bosnje dhe Hercegovinës me Kroacinë, dhe pikërisht për këtë, BH përballet me një fluks të madh migrantësh, të cilët rëndohen gjithnjë e më shumë nga hyrja në BE.

Çka ndërmarrin vendet e Ballkanit Perëndimor për të kontrolluar rrugën aktuale që kalon nëpër Shqipëri?

– Përveç forcimit të kapaciteteve të veta dhe përmirësimin e bashkëpunimit rajonal në menaxhimin e migracionit në vitin e kaluar, shumica e vendeve të Ballkanit Perëndimor ka iniciuar apo bashkëpunuar me Agjencinë Evropiane për sigurimin e kufijve të jashtëm të BE-së (Frontex).
Shq
ipëria ishte vendi i parë që ka nënshkruar një marrëveshje meFrontex me të cilën kësaj agjencie i mundësohet koordinimi dhe bashkëpunimi operacional midis shteteve anëtare dhe Shqipërisë në sigurimin e kufijve të jashtëm të BE-së. Aktivitetet e mbuluara nga kjo marrëveshje, ndër të tjera, i referohen kontrollit të migracionit të parregullt, sidomos në rastin e ndryshimeve të papritura në rrugët migratore, në luftën kundër krimit ndërkufitar dhe të ofrojë asistencë teknike dhe operacionale në kufi me Frontex. Përveç Shqipërisë, bashkëpunimin me Frontex e kanë inicuar edhe Mali i Zi, Maqedonia e Veriut, Serbia dhe Bosnja e Hercegovina.

A ka një bazë të dhënash statistikore nga të cilat ju mund të nxjerrni informata dhe konkluzione për gjendjen e refugjatëve dhe emigrantëve në rajon?

– Organizatat ndërkombëtare UNHCR dhe IOM rregullisht publikojnë raporte mbi situatën e refugjatëve dhe emigrantëve në rajon përfshirë edhe statistikat. Gjithashtu, Agjencia Evropiane Frontex raporton mbi gjendjen e rrugës ballkanike nëpërmjet analizave të rregullta të rrezikut. Megjithatë, ky informacion mblidhet nga burime të ndryshme dhe vetëm disa prej tyre janë të dhëna zyrtare të vetë pjesëmarrësve të MARRI-t. Për këtë arsye, MARRI me mbështetjen e IOM dhe Bashkimi Evropian e zhvillonnjë platformë rajonale për shkëmbimin e statistikave të migracionit në Ballkanin Perëndimor (WB – MIDEX) e cila do të mundësojë vendet e Ballkanit Perëndimor të shkëmbejnë të dhëna jo personale statistikore mbi migracionin. Enti shtetëror statistikor dhe departamentet përkatëse të Ministrisë së Punëve të Brendshme të pjesëmarrësve MARRI do të fusin statistika të migracionit platformën WB-MIDEX përmes shabllonëve të definuara paraprakisht që përputhen me standardet e Bashkimit Evropian. Këto të dhëna do të jenë në dispozicion të opinionit për të gjithë ata që kanë nevojë për statistika zyrtare të migracionit.

Cila shifër e emigrantëve dhe azilkërkuesve është më e madhe, e refugjatëve nga zonat e luftës apo emigrantët ekonomikë,destinacioni i të cilave është Evropa Perëndimore?

– Definitivisht numri i emigrantëve ekonomikë është dukshëm më i lartë se numri i refugjatëve nga zonat e luftës. Sipas Frontex, për vitin 2018 në kontekstin e kalimeve të paligjshme të kufirit në kufirin e përbashkët tokësor midis Greqisë, Shqipërisë dhe Maqedonisë së Veriut, shumica e kalimeve janë bërë nga emigrantët sezonalë (76%) të lidhur me migracionin ciklik shqiptar në Greqi .
Migracioni qarkor  është një çështje interesante  në të cilën ëahtë punuar pak  gjatë viteve të fundit në rajonin e Ballkanit Perëndimor. MARRI, në përputhje me mandatin e saj, planifikon të fillojë procesin e negociatave dhe të ndërmjetësojë në marrëveshjet përfunduar se do të zgjerojë tregun e punës në nivel rajonal.        

Një pjesë të migrantëve, edhe pse kanë arritur në Evropën Perëndimore, shtetet i kthejnë prapë. A keni statistika se sa njerëz në rajon që kanë punuar në vendet e BE janë kthyer në dy vitet e fundit?

– Sipas statistikave të dhëna nga vendet e BE në EUROSTAT, numri i përgjithshëm i personave të kthyer nga 28 vendet në 2 vitet e fundit është rreth 141,200 në rajonin e Ballkanit Perëndimor, nga të cilat rreth 84,500 në vitin 2016. dhe rreth 56,700 në vitin 2017.

Cilat janë dobësitë më të mëdhenj të shteteve të Ballkanit Perëndimor, kur është fjala për çështjen e refugjatëve, emigrantëve dhe azilkërkuesve dhe se si ata ndihmojnë për të tejkaluar këta dobësi?

Situata në rajon është përmirësuar në mënyrë të konsiderueshme në drejtim të kapaciteteve dhe burimeve për t’u marrë me të fluksit të madh të emigrantëve, por sfidat ekzistojnë ende, sidomos në identifikimin e emigrantëve nga policia kufitare në procesin e dhënies së azilit, jo më pak për shkak se mungesa e përkthyesve në gjuhë të rralla. Që nga janari 2019, MARRI i mbështetur nga IOM dhe Bashkimi Evropian ka krijuar platformë rajonale për përkthyes të gjuhëve të rralla (MARRI – RRIS) e cila është dedikuar kryesisht për agjencitë që punojnë me azilkërkuesit. Platforma MARRI – RRIS u mundëson shërbimeve që kanë nevojë për përkthim të identifikojnë përkthyes në dispozicion në rajon për të caktuar njëtakim dhe të kontaktohet përmes video lidhjes. Unë mendoj se ky vendim është shumë i rëndësishëm për rajonin, sepse ai lejonkapaciteti i rajonit do të përdoret në mënyrë të plotë dhe për të forcuar bashkëpunimin ndërmjet shteteve pjesëmarrësve MARRI.