Shoqata “onlinemedia.mk” kërkon dhe propozon zgjidhje specifike për rregullimin ligjor të mediave online

Picture of ina-online
ina-online

10/10/2023

Si fillim nevojiten ndryshime në Ligjin për Media, Ligjin për të Drejtat e Autorit dhe të Drejtat e Përafërta si dhe Kodin Zgjedhor.

Ekziston një besim i përgjithshëm se mediat online dhe platformat e rrjeteve sociale në Maqedoninë e Veriut janë burimi kryesor i keqinformimit, gjuhës së urrejtjes dhe shkeljes së standardeve profesionale në gazetari.

Kjo “diagnozë” mund të lexohet edhe në raportet e Komisionit Europian. Veç kësaj, vazhdimisht publikohen apele alarmante për të “vendosur rregull” në mediat online, për të miratuar një “ligj për portalet” apo thjesht për t’i shfuqizuar ato.

Arsyeja e zhurmës së madhe buron nga fakti se në vendin tonë është ende e vështirë për t’u pranuar, ndonëse tashmë është e konfirmuar empirikisht – anketa e fundit e Eurostat për vitin 2021, që tregon se mbi 70 nga qytetarët e Maqedonisë janë të informuar përmes  internetit. Dhe kjo do të thotë se mediat që publikojnë përmbajtje në internet janë, në fakt, një segment dominues i industrisë mediatike. Kështu është në të gjithë botën, kështu është edhe këtu.

Shumë zhurmë, për fat të keq, gjithashtu shkakton shumë stigma. Portalet këtu tek ne akuzohen për të gjitha “të këqijat” në gazetarinë vendore, pa e njohur dhe pranuar faktin se së paku pesëdhjetë portale informative në internet publikojnë çdo ditë një numër të madh lajmesh, fotografish dhe përmbajtje të ndryshme audiovizive, duke informuar kështu opinionin për të gjitha ngjarjet dhe dukuritë e rëndësishme në të gjitha fushat e jetës shoqërore, në vend dhe në botë.

Audienca e pret dhe e merr atë lajm në kohë reale (me shpejtësi pasi ndodhin ngjarjet, shpesh kur ato janë në zhvillim e sipër), kryesisht përmes telefonit. Gjithashtu, një grup i madh portalesh të specializuara në fusha dhe tema të caktuara publikojnë kontribute interesante, duke pasuruar kështu ofertën e përgjithshme të përmbajtjes informative në internet.

Kohët e fundit, dhe më intensivisht vitin e fundit, një grup prej tridhjetë portalesh interneti me ndikim kanë nisur nismat për rregullimin ligjor të këtij segmenti të industrisë mediatike dhe për promovimin e vetërregullimit. Së fundmi është formuar edhe Shoqata onlinemedia.mk, me ambicie për t’i forcuar dhe udhëhequr ato iniciativa.

Fillimisht onlinemedia.mk kërkon ndryshime urgjente në tri ligje: në Ligjin për media, në Ligjin për të drejtat e autorit dhe të drejtat e përafërta si dhe në Kodin zgjedhor.

Në një bisedë me ministrin e Shoqërisë Informatike dhe Administratës dhe përfaqësuesit e partive politike LSDM, VMRO-DPMNE, BDI dhe partitë tjera, para disa muajsh theksuam nevojën në Ligjin për Media, në definimin e mediave online apo portaleve të internetit, që nuk permenden fare!,  për të shtuar në ligj edhe “mediat që publikojnë përmbajtje nëpërmjet internetit”.

Kështu, të gjitha detyrimet ligjore që vlejnë për të gjitha mediat e tjera do të zbatohen zyrtarisht edhe për portalet. Njëkohësisht duhet pasur parasysh fakti se një numër i madh i portaleve të internetit dhe atyre të “paautorizuara” respektojnë standardet profesionale të parashikuara nga Ligji për Media, kodet dhe dokumentet përkatëse të shoqatave gazetareske.

Për më tepër, përfaqësuesit e onlinemedia.mk shprehën pajtimin e tyre që Ligji për media parasheh procedurë për regjistrimin e portaleve të internetit nga organi i autorizuar shtetëror, duke shprehur besimin e plotë se Qeveria do të përgatisë dhe propozojë ndryshime ligjore për këtë.

Asociacioni gjithashtu kërkon një ndryshim shumë të rëndësishëm në Ligjin për të drejtën e autorit dhe të drejtat e përafërta, në përputhje me Direktivën e BE-së 2019/790, e cila rregullon çështjen e të drejtës së autorit në internet. Domethënë, në përkufizimin e gjerë dhe në numërimin e plotë të veprave që konsiderohen të autorit dhe që i nënshtrohen mbrojtjes së të drejtës së autorit, ligji ynë nuk përmend përmbajtjen mediatike.

Për këto arsye, duke marrë zgjidhjen e plotë nga Ligji për të drejtën e autorit dhe të drejtat e përafërta të Republikës së Kroacisë nga viti 2021 (në të cilin zbatohet direktiva e përmendur e BE-së), ne propozojmë që në ligj të përkufizohet vepra e autorit si “punë gazetareske”.

Ashtu si shumica e ligjeve të tjera për të drejtën e autorit dhe të drejtat e përafërta, ligjet tona parashikojnë që pjesët përbërëse të veprës së autorit ti nënshtrohen mbrojtjes ligjore, andaj  onlinemedia.mk në propozimin e saj për rinovim të Ligjit për të drejtën e autorit dhe të drejtat e përafërta, propozon të qartësohet ajo dispozitë e ligjit, kur bëhet fjalë për veprën e autorit gazetar, me të cilën titulli, kopertina do t’i nënshtrohet mbrojtjes së autorit. Përveç e gjithë vepra, të nënshtrohet mbrojtjes edhe një foto, kopertina,  kreu i lajmit (fjalia e parë, pra paragrafi i parë i tekstit).

Të gjitha këto propozime, si dhe disa të tjera që kanë të bëjnë me Ligjin për të drejtën e autorit dhe të drejtat e përafërta, janë shpjeguar hollësisht në një studim të përgatitur nga Shoqata, në të cilin analizohen përvojat relevante nga bota. Ai studim i është dorëzuar ministrit të Shoqërisë Informatike dhe Administratës.

Marrëdhëniet ndërmjet medias së internetit dhe medias shtetërore dhe të internetit, si dhe ndërmjet mediave online dhe grumbulluesve të lajmeve globale dhe lokale, janë tema aktuale kudo në botë. Ka përvoja të ndryshme, zgjidhje dhe praktika të mira ligjore që mund të zbatohen në vendin tonë.

Dhe kur tashmë jemi vonë me “futjen” e portaleve të internetit në Ligjin për Media, pse të mos jemi në hap me shtetet anëtare të BE-së, të paktën në ndryshimet e nevojshme në Ligjin për të Drejtat e Autorit dhe të Drejtat e Përafërta (nga aspekti i media)?

Në fund, onlinemedia.mk ka vënë në dukje një mjegullnajë shumë të rëndë në Kodin Zgjedhor.

Duke qenë se po afrohen dy cikle të reja zgjedhore, në vitin 2024 dhe 2025, është koha për të hequr atë dispozitë të diskutueshme nga Kodi Zgjedhor. Nuk kemi mundur të gjejmë një rregull të ngjashëm në kodet zgjedhore apo në ligjet për financimin e partive politike të vendeve të tjera. Është e qartë se është një trillim “origjinal” i Kodit tonë Zgjedhor.

Për çfarë bëhet fjalë?

Duke pranuar se në ditët e sotme fushatat elektorale janë të paimagjinueshme pa reklama në internet, Kodi Zgjedhor prezantoi përcaktimin e “medias elektronike (portaleve të internetit)” si segment i tretë në industrinë e medias, krahas “transmetuesve” dhe “medias së shkruar”.

Por në nenin 76-d, që flet për fondet për reklamat politike me pagesë që marrin partitë nga Buxheti, pika 7 thotë: “Shuma totale që një pjesëmarrës mund të shpenzojë për përfaqësimin mediatik në të gjitha mediat elektronike (portalet e internetit) dhe median e shkruar. , nuk mund të mbulojë më shumë se. 25% të mjeteve të ndara për reklama politike të paguara në pajtim me paragrafin (5) të këtij neni”.

Me çfarë logjike, me çfarë argumentesh dhe me çfarë arsyetimi është bërë kjo shpërndarje – 25% për portalet dhe mediat e shkruara, dhe pjesa tjetër prej 75% (ndoshta) për transmetuesit? Pse 25% dhe jo 26%, për shembull? Cili është kuptimi i këtij kufizimi, kur tashmë është konfirmuar empirikisht se njerëzit marrin më shumë informacion në internet? Absolutisht asnjë!

Në takimet me përfaqësues të partive politike dhe me kryetarin e Komisionit Shtetëror të Zgjedhjeve, përfaqësuesit e onlinemedia.mk theksuan se kjo dispozitë e pakuptimtë, e cila padyshim është rezultat i lobimit jolegjitim, duhet shfuqizuar si e paqëndrueshme në çdo kuptim.

Përveç kësaj, ne propozuam që mediat online duhet të plotësojnë për t’u kualifikuar për pjesëmarrje në reklamat politike me pagesë. Me pak fjalë, këto janë kushtet që mediat profesionale online i kanë vendosur vetes si standarde vetërregulluese. Ideja është që t’i jepet fund praktikës së drejtimit korruptiv të fondeve buxhetore për fushatën zgjedhore në disa portale, apo grupe portalesh nga të njëjtit pronarë mediash, të cilat nuk përmbushin as standardet elementare profesionale. Kjo praktikë komprometon fushatat zgjedhore dhe inkurajon ekonominë gri në media.

Këto janë vetëm disa nga pyetjet që kanë ngritur përfaqësuesit e shoqatës onlinemedia.mk në bisedat e mëparshme me disa subjekte nga sektori publik, por edhe me subjekte nga komuniteti i biznesit dhe nga sektorë të tjerë me të cilët bashkëpunojnë portalet e internetit.

Këto ditë ka një debat publik dhe pjesërisht të fshehur për mënyrat sesi shteti i ndihmon medias dhe si rregullohet ligjërisht, në mënyrë që kjo praktikë të vazhdojë edhe në të ardhmen. Shoqata onlinemedia.mk po e përcjell me kujdes atë debat, por rikujton se, përveç një intervali të shkurtër prej tre muajsh gjatë pandemisë së koronavirusit, portalet e internetit në asnjë mënyrë nuk janë mbështetur financiarisht apo subvencionuar nga shteti.

Qëndrimi parimor i Shoqatës onlimedia.mk për këtë çështje është si vijon: nëse ekziston një marrëveshje e lartë në bashkësinë politike dhe shoqërore se është e nevojshme që shteti të mbështes financiarisht mediat me paratë e taksapaguesve, më e rëndësishmja është që ajo mbështetje të jetë jo selektive, jodiskriminuese, sistematike dhe mbi të gjitha e drejtuar ndaj punonjësve të medias, jo pronarëve të medias.

Në këtë kohë, megjithatë, mediat profesionale online po vënë në pah çështjet e rregullimit ligjor dhe përmirësimit të statusit social të këtij segmenti të industrisë mediatike. Për këtë qëllim, Shoqata onlinemedia.mk kërkon aleatë, para së gjithash në komunitetin gazetaresk, por edhe më gjerë. Ne po përpiqemi të ndërgjegjësojmë se temat që shtrojmë janë të një rëndësie të madhe dhe meritojnë angazhim aktiv dhe krijues të të gjitha subjekteve në jetën shoqërore-politike.

 

TË FUNDIT
4 orë
Sa nënkryetarë do ketë Parlamenti i Maqedonisë së Veriut
4 orë
Mexhiti dhe Bilalli të ftuar nga kreu shtetëror në ditën e çlirimit të Kosovës
6 orë
Ndeshja Shqipëri-Itali me DJ dhe në ambient të hapur në Kumanovë
7 orë
Mickoski paralajmëron 100 milionë euro ndihmë për komunat
8 orë
Shtrenjtohet buka

ME TE LEXUARA

9 orë
Apasievi kundër Arben Fetait për zëvendëskryeministër i Qeverisë
16 orë
Për 9.5 milionë euro, Lidl e ka blerë objektin e Mr.Bricolage nga “Skopski Pazar”
13 orë
Rritet numri i fëmijëve në kopshte dhe qendrat për zhvillim të hershëm
9 orë
Holandezin e kafshoi gjarpëri në Ohër, nuk kishte serum në spitalin e Ohrit, e shpëtuan në Dibër
16 orë
Për shkak të valës së nxehtit në Greqi, mbyllen shkollat dhe çerdhet
12 orë
Gjermania ndahet sërish: Harta elektorale tregoi ndarje të thella

LEXO MË SHUMË

bdi ali ahmeti kuvend

Sa nënkryetarë do ketë Parlamenti i Maqedonisë së Veriut

FB_IMG_1718221732728

Mexhiti dhe Bilalli të ftuar nga kreu shtetëror në ditën e çlirimit të Kosovës

kombetarja

Ndeshja Shqipëri-Itali me DJ dhe në ambient të hapur në Kumanovë

Mickoski

Mickoski paralajmëron 100 milionë euro ndihmë për komunat

buka

Shtrenjtohet buka

IMG_2933

Holandezin e kafshoi gjarpëri në Ohër, nuk kishte serum në spitalin e Ohrit, e shpëtuan në Dibër

IMG_2930

Apasievi kundër Arben Fetait për zëvendëskryeministër i Qeverisë

mickoski hristijan

Mickoski: Krenar Lloga kuadrot për drejtësi i kërkonte në Zajaz. Lloga ja si i përgjigjet

shkolle klase

I nxehti i madh – Rekomandohet shkurtim i orëve për filloristët

INFO

NA NDIQ